(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 058

॥ శ్రీః ॥
3.58. అధ్యాయః 058
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
ద్యూతే పుష్కరజితేన నలేన దమయంత్యా సహ వనప్రవేశః ॥ 1 ॥
అంతరిక్షే పక్షిరూపేణ సముత్పతద్భిరక్షైరాత్మజిఘృక్షోర్నలస్య అంతరీయవస్త్రాపకర్షణేన పలాయనం ॥ 2 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

బృహదశ్వ ఉవాచ। 3-58-0x(1927)(18042)
తతస్తు యాతే వార్ష్ణేయే పుణ్యశ్లోకస్య దీవ్యతః।
పుష్కరేణ హృతం రాజ్యం యచ్చాపి వసు కించన ॥ 3-58-1(18043)
హృతరాజ్యం నలం రాజన్ప్రహసన్పుష్కరోఽబ్రవీత్।
ద్యూతం ప్రవర్తతాం భూయః ప్రతిపాణోఽస్తి కస్తవ ॥ 3-58-2(18044)
శిష్టా తే దమయంత్యేకా సర్వమన్యద్ధృతం మయా।
దమయంత్యాః పణః సాధు వర్తతాం యది మన్యసే ॥ 3-58-3(18045)
పుష్రేణైవముక్తస్య పుణ్యశ్లోకస్య మన్యునా।
వ్యదీర్యతేవ హృదయం న చైనం కించిదబ్రవీత్ ॥ 3-58-4(18046)
తతః పుష్కరమాలోక్య నలః పరమమన్యుమాన్।
`ఉవాచ విద్యతేఽన్యచ్చ ధనం మమ నరాధమ ॥ 3-58-5(18047)
షణరూపేణ నిక్షిప్య పుణ్యశ్లోకః సుదుర్మనాః।
ఉత్తరీయం తథా వస్త్రం తస్యాశ్చాభరణాని చ'।
ఉన్సృజ్య సర్వగాత్రభ్యో భూషణాని సహాయశాః ॥ 3-58-6(18048)
సుకవాసా హ్యసంవీతః సుహృచ్ఛోకవివర్ధనః।
నిశ్చక్రామ తతోరాజా త్యక్త్వా సువిపులాం శ్రియం ॥ 3-58-7(18049)
దమయంత్యేకవస్త్రాఽథ గచ్ఛంతం పృష్ఠతోఽన్వగాత్।
స తయా నగరాభ్యాశే త్రిరాత్రం నైపధోఽవసత్ ॥ 3-58-8(18050)
పుష్కరస్తు మహారాజ ధోషయామాస వై పురే।
నలే యః సంయగాతిష్ఠేత్స గచ్ఛేద్వధ్యతాం మమ ॥ 3-58-9(18051)
పుష్కరస్య తు వాక్యేన తస్య విద్వేషణేన చ।
పౌరా న తస్య సత్కారం కృతవంతో యుధిష్ఠిర ॥ 3-58-10(18052)
స తథా నగరాభ్యాశే సత్కారార్హో న సన్కృతః।
త్రిగత్రముపితో రాజా జలమాత్రేణ వర్తయన్ ॥ 3-58-11(18053)
[పీడ్యమానః క్షుధా తత్ర ఫలమృలాని కర్పయన్।
ప్రాతిష్ఠత తతోరాజా దమయంతీ తమన్వగాత్ ॥] 3-58-12(18054)
క్షుధయా పీడ్యమానంతు నలో బహుతిథేఽహని।
అపశ్యచ్ఛకునాన్కాంశ్రిద్ధిరణ్యసదృశచ్ఛదాన్ ॥ 3-58-13(18055)
స చింతయామాస తదా నిపధాధిపతిర్బలీ।
అస్తి భక్ష్యో మమాద్యాపి వసు చేదం భవిష్యతి ॥ 3-58-14(18056)
తతస్తానంతరీయేణ వాససా స సమావృణోత్।
తస్య తద్వస్త్రమాదాయ సర్వే జగ్ముర్విహాయసా ॥ 3-58-15(18057)
ఉన్పతంతః ఖగా వాక్యమేతదాహుస్తతో నలం।
దృష్ట్వా దిగ్వాససం భూమౌ స్థితం దీనమధోముఖం ॥ 3-58-16(18058)
వయమక్షాః సుదుర్బుద్ధే తవవాసో జిహీర్షవః।
ఆగతా న హి నః ప్రీతిః సవాససి గతే త్వయి ॥ 3-58-17(18059)
నాన్సమీక్ష్య గతానక్షానాత్మానం చ వివాససం।
పుణ్యశ్లోకస్తదా రాజా దమయంతీమథాబ్రవీత్ ॥ 3-58-18(18060)
యేషాం ప్రకోపాదైశ్వర్యాన్ప్రచ్యుతోఽహమనిందితే।
ప్రాణయాత్రాం న విందేయం దుఃఖితః క్షుధయాఽన్వితః ॥ 3-58-19(18061)
యేషాం కృతే న సత్కారమకుర్వన్మయి నైషధాః।
ఇమే తే శకునా భూత్వా వాసశ్చాషహరంతి మే ॥ 3-58-20(18062)
వైషంయం పరమం ప్రాప్తో దుఃఖితో గతచేతనః।
భర్తా తేఽహం నిబోధేదం వచనం హితమాత్మనః ॥ 3-58-21(18063)
ఏతే గచ్ఛంతి వహవః పంథానో దిణాపథం।
అవంతీమృక్షవంతం చ సమతిక్రంయ పర్వతం ॥ 3-58-22(18064)
ఏష వింధ్యో మహాశైలః పయోష్ణీ చ సముద్రగా।
ఆశ్రమాశ్చ మహర్షీణాం బహుమూలఫలాన్వితాః ॥ 3-58-23(18065)
ఏష పంథా విదర్భాణామేష యాస్యతి కోసలాన్।
అతఃపరం చ దేశోఽయం దక్షిణో దక్షిణాపథః ॥ 3-58-24(18066)
ఏతద్వాక్యం నలో రాజా దమయంతీం సమాహితః।
ఉవాచాసకృదార్తో హి భైమీముద్దిశ్య భారత ॥ 3-58-25(18067)
తతః సా వాష్పకలయా వాచా దుఃఖేన కర్శితా।
ఉవాచ దమయంతీ తం నైషధం కరుణం వచః ॥ 3-58-26(18068)
ఉద్వేషతే మే హృదయం సీదంత్యంగాని సర్వశః।
తవ పార్థివ సంకల్పం చింతయంత్యాః పునః పునః ॥ 3-58-27(18069)
హృతరాజ్యం హృతద్రవ్యం వివస్త్రం క్షుచ్ఛ్రమాన్వితం।
కథముత్సృజ్య గచ్ఛేయమహం త్వాం నిర్జనే వనే ॥ 3-58-28(18070)
శ్రాంతస్య తే క్షుధార్తస్య చింతయానస్య తత్సుఖం।
వనే ఘోరే మహారాజ నాశయిష్యాంయహం క్లమం ॥ 3-58-29(18071)
న చ భార్యాసమం కించిన్నరస్యార్తస్య భేషజం।
నిత్యం హి సర్వదుఃఖేషు సత్యమేతద్వ్రవీమి తే ॥ 3-58-30(18072)
నల ఉవాచ। 3-58-31x(1928)
ఏవమేతద్యథాఽఽంథ త్వం దమయంతి సుమధ్యమే।
నాస్తి బార్యాసమం మిత్రం నరస్యార్తస్య భేషజం ॥ 3-58-31(18073)
న చాహం త్యక్తుకామస్త్వాం కిమలం భీరు శంకసే।
త్యజేయమహమాత్మానం న చైవ త్వామనిందితే ॥ 3-58-32(18074)
దమయంత్యువాచ। 3-58-33x(1929)
యది మాం త్వం మహారాజ న విహాతుమిహచ్ఛసి।
తత్కిమర్థం విదర్భాణాం పంథాః సముపదిశ్యతే ॥ 3-58-33(18075)
అవైమి చాహం నృపతే న తు మాం త్యక్తుమర్హసి।
చేతసా త్వపకృష్టేన మాం త్యజేథా మహీపతే ॥ 3-58-34(18076)
పంథానం హి మమాభీక్ష్ణమాఖ్యాసి చ నరోత్తమ।
అతో నిమిత్తం శోకం మే వర్ధయస్యమరోపమ ॥ 3-58-35(18077)
యది చాయమభిప్రాయస్తవ రాజన్భవిష్యతి।
సహితావేవ గచ్ఛావో విదర్భాన్యది మన్యసే ॥ 3-58-36(18078)
విదర్భరాజస్తత్ర త్వాం పూజయిష్యతి మానద।
తేన త్వం పూజితో రాజన్సుఖం వత్స్యసి నో గృహే ॥ 3-58-37(18079)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి నలోపాఖ్యానపర్వణి అష్టపంచాశోఽధ్యాయః ॥ 58 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-58-2 ప్రతిపాణః పణనీయం ద్రవ్యం ॥
3-58- అపకృష్ఠేన కలికర్పితన ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.